Arbeidsongeschiktheid is iets waar de meeste mensen liever niet te lang bij stilstaan. Zolang je gezond bent en elke maand een salaris ontvangt, voelt financiële zekerheid bijna vanzelfsprekend. Toch kan één gebeurtenis alles veranderen. Een ongeluk, ziekte of langdurige mentale klachten kunnen ervoor zorgen dat werken tijdelijk of zelfs helemaal niet meer mogelijk is. En geloof mij, ik kan uit ervaring vertellen dat het soms totaal onverwachts komt. Daarom ben ik me steeds meer gaan verdiepen in de financiële gevolgen van arbeidsongeschiktheid. Wat gebeurt er met je inkomen wanneer je niet meer kunt werken? Hoe zit het met een WIA-uitkering? En wat betekent arbeidsongeschiktheid voor je financiële toekomst? Wat mij opviel, is dat veel mensen deze risico’s onderschatten. Pas wanneer werken niet meer vanzelfsprekend is, wordt duidelijk hoeveel impact arbeidsongeschiktheid kan hebben op je financiële situatie. Voor zowel de persoon als de familie. Dit dus buiten de zorgen om je gezondheid. Als de stapel nog niet hoog genoeg was, komt dit erbij.
Ik deel mijn inzichten over de financiële gevolgen van arbeidsongeschiktheid, zodat je beter begrijpt wat er kan gebeuren wanneer je inkomen plotseling verandert. Zodat jij je kan voorbereiden voor als het zover zou komen. We gaan er niet vanuit, maar een gewaarschuwd mens telt voor twee.
Inhoudsopgave
Wat gebeurt er met je inkomen bij arbeidsongeschiktheid?
Wanneer iemand arbeidsongeschikt raakt, verandert de inkomenssituatie vrijwel direct. Veel mensen denken dat hun salaris grotendeels hetzelfde blijft, maar in de praktijk ligt dat vaak anders. Voor werknemers geldt dat een werkgever verplicht is om loon door te betalen tijdens ziekte. Deze verplichting is vastgelegd in de Wet verbetering poortwachter. In de eerste twee jaar van ziekte moet een werkgever minimaal 70 procent van het loon doorbetalen. Dat klinkt misschien redelijk, maar wanneer je gewend bent aan een volledig salaris, kan een inkomensdaling van 30 procent direct voelbaar zijn. Hypotheek, huur, energie, verzekeringen en andere vaste lasten blijven immers gewoon doorlopen. In veel gevallen vullen ze het eerste jaar je salaris aan. Naar 90 of 100%. Dit is vaak vastgelegd in de CAO.
Ik merk dat mensen in deze fase vaak voor het eerst echt nadenken over hun financiële situatie. Waar voorheen voldoende ruimte was, kan het budget ineens krapper worden. Na twee jaar ziekte wordt gekeken of iemand recht heeft op een uitkering via de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen. Deze regeling bepaalt in hoeverre iemand nog kan werken en welke uitkering daarbij hoort.
Hoeveel inkomen krijg je met een WIA-uitkering?
Wanneer iemand langdurig arbeidsongeschikt blijft, komt vaak de vraag: hoeveel inkomen blijft er eigenlijk over?
Binnen de WIA bestaan twee belangrijke regelingen:
WGA – gedeeltelijk arbeidsongeschikt
Wanneer iemand nog gedeeltelijk kan werken, kan hij of zij een WGA-uitkering krijgen. Het inkomen bestaat dan uit:
- een gedeeltelijk salaris (voor het werk dat nog mogelijk is)
- een aanvullende uitkering
1. Loongerelateerde uitkering (LGU)
Dit is de eerste fase van de WGA (3 tot 24 maanden, of soms langer).
- Verrekening: Inkomsten uit werk worden verrekend met je uitkering.
- Gevolg stijging: Als je meer gaat verdienen, trekt het UWV dit hogere bedrag af van je uitkering. Je uitkering wordt dus lager, maar je totale inkomen blijft vaak hoger dan wanneer je niet zou werken.
- Vakantiegeld: Je bouwt 8% vakantietoeslag op over je uitkering.
2. Loonaanvullingsuitkering (LAU) of Vervolguitkering (VVU)
Na de loongerelateerde fase stroom je door naar de LAU of VVU.
- Meer werken = voordeel: Als je meer dan de helft van je ‘restverdiencapaciteit’ (wat je van het UWV nog kunt verdienen) gaat verdienen, krijg je een loonaanvullingsuitkering. Hierbij wordt 70% van je inkomsten verrekend, waardoor je netto meer overhoudt.
- Minder werken: Werk je minder? Dan krijg je de lagere vervolguitkering (VVU).
In veel gevallen ligt het totale inkomen lager dan het oorspronkelijke salaris.
IVA – volledig arbeidsongeschikt
Wanneer iemand volledig en duurzaam arbeidsongeschikt wordt verklaard, kan een IVA-uitkering worden toegekend. Deze uitkering ligt meestal rond de 75 procent van het laatstverdiende loon. Dus het salaris van voor de eerste dag ziekmelding. Men hanteert hiervoor het gemiddelde dagloon van de 12 maanden voorafgaand aan de eerste dag ziekmelding.
Hoewel dit een belangrijk sociaal vangnet is, betekent het voor veel mensen nog steeds een lager inkomen dan voorheen.
Financiële gevolgen van arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen
Wanneer ik kijk naar zelfstandigen, zie ik dat de financiële risico’s vaak nog groter zijn. Waar werknemers een sociaal vangnet hebben via hun werkgever en de overheid, moeten zelfstandigen hun inkomen meestal zelf beschermen. Zonder verzekering kan het inkomen bij arbeidsongeschiktheid vrijwel direct verdwijnen.
Veel ondernemers kiezen daarom voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV). Deze verzekering kan een maandelijkse uitkering bieden wanneer werken door ziekte of een ongeval niet meer mogelijk is. Toch heeft niet iedere ondernemer zo’n verzekering. De premie kan relatief hoog zijn en sommige zelfstandigen nemen bewust het risico om onverzekerd te blijven.
Andere ondernemers kiezen voor alternatieven, zoals een broodfonds. In zo’n fonds ondersteunen ondernemers elkaar financieel wanneer iemand tijdelijk ziek wordt. Toch is deze ondersteuning vaak beperkt in duur.
Daarom wordt arbeidsongeschiktheid regelmatig genoemd als een van de grootste financiële risico’s voor ondernemers.
Arbeidsongeschiktheid zorgt vaak ook voor hogere kosten
Wat mij opvalt wanneer ik dit onderwerp onderzoek, is dat arbeidsongeschiktheid niet alleen leidt tot een lager inkomen. In veel gevallen stijgen de kosten juist. Wanneer iemand ziek of beperkt raakt, kunnen extra uitgaven ontstaan. Vaak gaat het dan om:
- medische behandelingen
- fysiotherapie of revalidatie
- hulpmiddelen
- woningaanpassingen
- extra vervoerskosten
- huishoudelijke hulp
Sommige kosten kunnen worden vergoed via de Wet maatschappelijke ondersteuning. Toch blijft er vaak een deel over dat mensen zelf moeten betalen. Wanneer een lager inkomen samenkomt met hogere kosten, kan de financiële druk snel oplopen.
De langetermijnimpact op pensioen en vermogen
Arbeidsongeschiktheid heeft niet alleen gevolgen voor het huidige inkomen. Ook de financiële toekomst kan veranderen. Een belangrijk voorbeeld hiervan is pensioenopbouw. Wanneer iemand minder werkt of afhankelijk wordt van een uitkering, kan de pensioenopbouw lager zijn dan wanneer iemand volledig blijft werken. Sommige pensioenregelingen bieden bescherming bij arbeidsongeschiktheid, bijvoorbeeld via premievrije voortzetting van pensioenopbouw. Toch verschilt dit sterk per pensioenfonds.
Daarnaast kan langdurige arbeidsongeschiktheid invloed hebben op carrièreontwikkeling en inkomensgroei. Wanneer iemand lange tijd niet kan werken, kan het moeilijker worden om terug te keren op de arbeidsmarkt. Dit kan uiteindelijk invloed hebben op het totale vermogen dat iemand opbouwt voor bijvoorbeeld zijn pensioen.
Financiële stress bij arbeidsongeschiktheid
Een aspect dat vaak minder wordt besproken, is de mentale impact van financiële onzekerheid. Wanneer iemand zich zorgen maakt over geld, rekeningen en de toekomst, kan dat veel stress veroorzaken. Die stress kan op zijn beurt weer invloed hebben op het herstelproces. Ik zie vaak dat mensen zich niet alleen zorgen maken over hun gezondheid, maar ook over vragen zoals:
- kan ik mijn hypotheek blijven betalen?
- Wat gebeurt er met mijn inkomen?
- hoe ziet mijn financiële toekomst eruit?
Door deze onzekerheid kan de druk op het hele gezin toenemen. Zelf ben ik in de financiële stress geschoten toen ik tijdens mijn ziekmelding het overzicht kreeg van mijn pensioenfonds. De UPO.
Hoe je je financieel kunt beschermen tegen arbeidsongeschiktheid.
Hoewel niemand precies kan voorspellen wat er in de toekomst gebeurt, zijn er wel manieren om financiële risico’s te beperken. Ik merk dat mensen die vooraf nadenken over financiële bescherming vaak beter voorbereid zijn wanneer er iets gebeurt.
Bouw een financiële buffer op.
Spaargeld kan helpen om tijdelijke inkomensdalingen op te vangen. Een financiële buffer kan ook onverwachte kosten door ziekte opvangen.
Bekijk je verzekeringen
Voor ondernemers kan een arbeidsongeschiktheidsverzekering belangrijk zijn. Werknemers kunnen onderzoeken welke regelingen hun werkgever of pensioenfonds biedt.
Maak een financieel plan
Door inzicht te krijgen in inkomsten, uitgaven en financiële doelen ontstaat meer controle over de financiële situatie.
Waarom het belangrijk is om nu al na te denken over arbeidsongeschiktheid.
Wat mij vooral opvalt, is dat veel mensen pas over arbeidsongeschiktheid nadenken wanneer het al te laat is. Zolang je gezond bent en werkt, voelt het onderwerp vaak ver weg. Toch kan het iedereen overkomen. Door nu al na te denken over mogelijke financiële gevolgen, kun je jezelf beter voorbereiden. Dat kan betekenen dat je spaargeld opbouwt, een verzekering afsluit of simpelweg beter inzicht krijgt in je financiële situatie.
Voor mij laat dit onderwerp vooral zien hoe belangrijk financiële zekerheid kan zijn wanneer het leven onverwacht verandert.
Conclusie. Arbeidsongeschiktheid kan grote financiële gevolgen hebben
Arbeidsongeschiktheid kan een grote impact hebben op zowel het inkomen als de financiële toekomst. Een lager inkomen, hogere kosten en veranderingen in pensioenopbouw kunnen samen zorgen voor langdurige financiële druk. Toch betekent dit niet dat mensen volledig machteloos zijn. Je kan nu ook denken: ik heb er geen geld voor, maar ook met weinig geld kan je al een buffer opbouwen
Door zich bewust te zijn van de risico’s en tijdig maatregelen te nemen, kunnen veel financiële problemen worden beperkt.
